ลองจินตนาการดูว่า เรากำลังแวะเติมน้ำมันที่ปั๊มน้ำมันหน้าปากซอย แล้วพบว่าราคาบนหน้าจอหัวจ่ายพุ่งสูงขึ้นจนน่าตกใจภายในเวลาเพียงไม่กี่วัน สิ่งแรกที่ผุดขึ้นมาในหัวคงจะเป็น "ทำไมต้องแพงขนาดนี้?" และเมื่อมีคนบอกคุณว่า "น้ำมันดิบส่วนมากมาจากทะเลเหนือในยุโรป ไม่ได้มาจากตะวันออกกลาง" คำถามที่ตามมาก็คือ "แล้วถ้าประเทศฝั่งยุโรปยังผลิตได้ปกติ ทำไมเราถึงต้องแบกรับต้นทุนที่สูงขึ้น?"
นี่คือคำถามที่กำลังก้องอยู่ในใจประชาชนทั่วโลก รวมถึงในไอร์แลนด์ที่กำลังเผชิญสถานการณ์นี้อย่างหนัก และคำตอบของมันไม่ได้เป็นแค่เรื่องของ "น้ำมัน" แต่มันคือ ภาพสะท้อนเศรษฐกิจมหภาค ที่คนทำธุรกิจสมัยนี้ ผู้ประกอบการ และคนทำงานยุคนี้จำเป็นต้องเข้าใจอย่างถ่องแท้ เพราะมันสะท้อนการทำงานของโลกาภิวัตน์ ที่จะส่งผลกระทบต่อทุกการตัดสินใจทางธุรกิจของคุณในอนาคต
ความเชื่อที่ผิดพลาด: "น้ำมันท้องถิ่น" ไม่ได้มีอยู่จริงในเศรษฐกิจโลก
หลายคนเข้าใจว่า หากบ้านเราซื้อน้ำมันจากที่ไหน ราคาก็ควรจะผูกติดอยู่กับแหล่งที่มานั้น เหมือนเวลาเราซื้อพืชผลจากชาวนาในจังหวัดใกล้ๆ ราคาก็ไม่ควรจะเปลี่ยนแปลงไปมากถ้าเกิดภัยพิบัติในอีกซีกโลกหนึ่ง
แต่นี่คือความเข้าใจผิดที่ทำให้เกิดความประมาทมากที่สุด
ตลาดพลังงานระดับโลกไม่ได้ทำงานแบบนั้น มันทำงานบนหลักการของ "ตลาดเดียวทั่วโลก" หรือที่เรียกว่า ตลาดสินค้าโภคภัณฑ์ระดับสากล หมายความว่า ไม่ว่าน้ำมันจะถูกขุดขึ้นมาจากทะเลเหนือ ทะเลทรายในตะวันออกกลาง หรือป่าฝนในอเมริกาใต้ ราคาของมันถูกกำหนดโดย อุปสงค์และอุปทานในระดับโลก ไม่ใช่ในระดับท้องถิ่น
- ลองนึกภาพง่ายๆ: ถ้าโลกใบนี้คือถังน้ำขนาดใหญ่ที่เต็มไปด้วยน้ำมัน ไม่ว่าใครจะตักออกจากมุมไหน ระดับน้ำในสระทั้งหมดก็จะลดลงเท่ากัน
- ผลกระทบแบบโดมิโน: ดังนั้นถ้ามีเหตุการณ์ใดปิดท่อส่งน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดในโลกพร้อมกัน ทุกคนที่ยืนรอบสระก็จะได้รับผลกระทบอย่างถ้วนหน้า
นี่คือสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นกับ Strait of Hormuz ในปัจจุบัน
จุดยุทธศาสตร์ฮอร์มุซ - เส้นเลือดใหญ่ของเศรษฐกิจพลังงานโลก
ก่อนเกิดความตึงเครียดครั้งล่าสุดในตะวันออกกลาง ประมาณ 20 เปอร์เซ็นต์ ของน้ำมันโลกถูกขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือที่แคบที่สุดและมีอิทธิพลต่อเศรษฐกิจมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก
เมื่อช่องแคบนี้ถูกปิดอย่างมีประสิทธิภาพต่อเรือบรรทุกน้ำมัน หมายความว่าปริมาณน้ำมันในระบบลดฮวบ หนึ่งในห้า จากระบบ
และนี่คือจุดที่บางคนอาจคาดไม่ถึง - แม้ว่าไอร์แลนด์ (และหลายประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ด้วย) จะไม่ได้นำเข้าน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซเป็นหลัก แต่ประเทศอื่นๆ โดยเฉพาะในเอเชีย เช่น จีน เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น และอินเดีย พึ่งพาเส้นทางนี้เป็นชีวิตจิตใจ
เมื่อประเทศเหล่านี้ไม่สามารถรับน้ำมันจากผู้ผลิตหลักได้ พวกเขาจะทำอย่างไร? ทางออกของพวกเขาคือ พวกเขาต้องกว้านซื้อจากแหล่งสำรองอื่น และที่อื่นที่ว่านั้นก็คือแหล่งผลิตในยุโรป ที่ประเทศอย่างไอร์แลนด์เคยซื้อในราคาคุ้มค่ามาตลอด
ผลลัพธ์ก็คือ จู่ๆ ประเทศในยุโรปก็ต้องเปิดศึกแย่งชิงกับมหาอำนาจทางเศรษฐกิจระดับโลกในการประมูลน้ำมันที่อยู่ใกล้บ้านตัวเอง และเมื่อมีผู้ซื้อมากขึ้นแต่ปริมาณน้ำมันเท่าเดิม ราคาก็ต้องพุ่งขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
- ราคาน้ำมันดิบเบรนต์ (Brent Crude) ซึ่งเป็นมาตรฐานราคาน้ำมันที่ใช้กันทั่วโลก ในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์อยู่ที่ประมาณ 72 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล
- แต่หลังจากเกิดการรบกวนในด้านอุปทานและสงครามที่ตึงเครียด ราคาก็ทะยานขึ้นไปกว่า หลักร้อยเหรียญ อย่างรวดเร็ว
ข้อคิดแรกของผู้ประกอบการ - "ภัยเงียบในธุรกิจ" คือความเสี่ยงที่คาดเดาไม่ได้ที่สุด
สิ่งที่นักธุรกิจรุ่นใหม่ต้องเรียนรู้จากสถานการณ์นี้คือ "ห่วงโซ่อุปทาน" หรือเครือข่ายการผลิตและจัดส่งสินค้าของคุณ ไม่ได้จบแค่ที่ซัพพลายเออร์ที่คุณติดต่อโดยตรง
ถ้าคุณทำธุรกิจร้านอาหาร คุณอาจจะคิดว่าต้นทุนของคุณขึ้นอยู่กับค่าวัตถุดิบหน้าร้าน แต่ความจริงคือ ราคาผักทุกใบในจานของลูกค้า มีความสัมพันธ์กับวิกฤตพลังงานโลก เพราะค่าลอจิสติกส์ ค่าบำรุงรักษา และการขนส่ง ทั้งหมดล้วนเป็นพลังงานทั้งสิ้น
นี่คือสิ่งที่เรียกว่า "ความเปราะบางที่ซ่อนอยู่" ในระบบเศรษฐกิจสมัยใหม่ คุณอาจคิดว่าธุรกิจของคุณปลอดภัย เพราะคุณซื้อจากผู้ผลิตในประเทศ แต่เมื่อเกิดวิกฤตในระดับโลก ผู้ผลิตในประเทศของคุณก็จะผลักภาระต้นทุนมาให้คุณอยู่ดี
- สิ่งที่ต้องไฮไลท์: ในโลกธุรกิจไร้พรมแดน ไม่มีธุรกิจไหน "รอดพ้นได้เพียงลำพัง" ได้อย่างแท้จริง
- ทุกธุรกิจคือส่วนหนึ่งของเครือข่ายที่ใหญ่กว่ามาก
- และสิ่งที่เกิดขึ้นในส่วนหนึ่งของโลก จะส่งผลกระทบทางอ้อมมาถึงคุณไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง
ทำไมรัฐบาลไม่ตัดภาษีพลังงานเพื่อช่วยประชาชน?
อีกหนึ่งคำถามที่หลายคนสงสัยคือ ในเมื่อกว่าร้อยละ 50ของราคาน้ำมันที่เราจ่ายเป็น โครงสร้างภาษีสรรพสามิต ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดภาระตรงนี้ให้หมด?
ในกรณีของไอร์แลนด์ ตั้งแต่เกิดสถานการณ์ในปลายเดือนกุมภาพันธ์ รัฐบาลได้ลดภาษีน้ำมันดีเซลลงรวม ประมาณ 32 เซนต์ และน้ำมันเบนซินลง 27 เซนต์ ซึ่งใช้งบประมาณรวมถึง 750 ล้านยูโร
ฟังดูเหมือนมหาศาล แต่ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดมากกว่านี้ในเมื่อมีงบประมาณเกินดุลตั้งหลายพันล้านยูโร?
คำตอบคือ "ทุกการตัดสินใจทางการเงินมีต้นทุนของมัน" หรือที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่า "Opportunity Cost"
ถ้ารัฐบาลเอาเงินไปลดภาษีน้ำมันมากกว่านี้ ก็แปลว่าต้องโยกงบประมาณมาจากที่อื่น เช่น การลดภาษีเงินได้ที่วางแผนไว้ในเดือนตุลาคม หรืองบรักษาพยาบาลและการศึกษา
นอกจากนี้ ตัวเลขเงินเกินดุล 9.2 พันล้านยูโร ผู้ประกอบการยุคใหม่ ที่ดูเหมือนจะมหาศาล แท้จริงแล้วส่วนใหญ่มาจากภาษีบริษัทเอกชนรายใหญ่ที่มีความไม่แน่นอนสูง ไม่มีใครรับประกันได้ว่าปีหน้าจะยังมีรายได้แบบนี้อยู่อีก
- ข้อคิดด้านการเงินสำหรับผู้ประกอบการ: เมื่อคุณดูแลสภาพคล่อง ไม่ว่าจะเป็นเงินส่วนตัวหรือเงินของบริษัท
- อย่าใช้จ่ายตามตัวเลขที่เห็นในบัญชี ณ ปัจจุบันเพียงอย่างเดียว
- ต้องคิดถึง "ความมั่นคง" ของรายได้ด้วยว่ามันยั่งยืนแค่ไหน
- รายได้ที่มาจากช่องทางที่ไม่แน่นอน ไม่ใช่รายได้ที่คุณควรนำไปวางแผนการใช้จ่ายระยะยาว
ผู้ประกอบการขายน้ำมันโก่งราคาจริงหรือ?
อีกหนึ่งประเด็นที่มักจะเป็นประเด็นร้อนในยามที่ราคาน้ำมันพุ่งสูงคือ ข้อกล่าวหาที่ว่า เจ้าของธุรกิจแอบโก่งราคา
ในกรณีของไอร์แลนด์ ราคาน้ำมันดีเซลกระโดดจาก ประมาณหนึ่งจุดเจ็ดยูโร ไปเป็น สองจุดสามยูโร ภายในเวลาเพียงไม่กี่สัปดาห์ ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าสงสัยและสมเหตุสมผลที่จะมีการตรวจสอบ
หน่วยงานคุ้มครองผู้บริโภคของไอร์แลนด์ได้เข้าไปตรวจสอบข้อเท็จจริงอย่างละเอียด และผลการสอบสวนพบว่า ไร้ร่องรอยการทุจริต ที่บ่งชี้ว่าผู้ค้าปลีกฉวยโอกาสจากสถานการณ์นี้
การวิเคราะห์ราคาขายส่ง (ซึ่งเป็นราคาที่ปั๊มน้ำมันต้องจ่ายเอง) แสดงให้เห็นว่าการพุ่งขึ้นของราคาขายส่งเป็นไปในทิศทางเดียวกับราคาที่ผู้บริโภคจ่ายที่ปั๊ม หมายความว่า ผู้ค้าปลีกแค่ ส่งต่อต้นทุนที่เพิ่มขึ้นมาให้ผู้บริโภคเท่านั้น
- บทเรียนที่สามสำหรับนักธุรกิจ: ในยามวิกฤต อย่ากระโดดเข้าไปกล่าวหาใครโดยไม่มีข้อมูล
- แต่จงเรียนรู้ที่จะ "ทำความเข้าใจต้นทุนที่แท้จริงแทนการใช้เพียงอารมณ์" สองอย่างนี้มีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง
- ถ้าคุณเป็นเจ้าของธุรกิจ ในช่วงที่ต้นทุนของคุณสูงขึ้น คุณมีสิทธิ์ปรับราคาขายให้สอดคล้องกับต้นทุน
- แต่สิ่งที่ต้องระวังคือ ความโปร่งใสในการสื่อสารกับลูกค้า
- ต้องอธิบายเหตุผลของการปรับราคาให้ชัดเจน แสดงให้เห็นว่าคุณก็ได้รับผลกระทบเช่นกัน เพื่อรักษา ความไว้วางใจในระยะยาว